Wiwat maj! 3 maj dla Polaków błogi raj!

3 maja 1791 w Rzeczypospolitej Obojga Narodów Sejm Czteroletni zwołany w październiku 1788 r. uchwalił jedną z pierwszych na świecie konstytucji.

Konstytucja 3 maja, właśc. Ustawa Rządowa z dnia 3 maja była ustawą regulującą ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją.Wyprzedziła ona m.in. konstytucję francuską.

Uchwalenie Konstytucji 3 maja zostało uznane za święto już 5 maja 1791. Pierwszy raz było obchodzone 3 maja 1792. Skoncentrowano wówczas wokół Warszawy wiele jednostek wojskowych, których zabrakło później w wojnie polsko-rosyjskiej.

Konstytucja przestała w praktyce obowiązywać (straciła znaczenie) 24 lipca 1792 roku (w momencie przystąpienia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej) – czyli po nieco ponad 14 miesiącach, w ciągu których Sejm Czteroletni uchwalił szereg ustaw szczegółowych, będących rozwinięciem jej postanowień. Przestała natomiast być obowiązującym aktem prawnym (została derogowana) 23 listopada 1793 roku. Sejm grodzieński uznał wtedy Sejm Czteroletni za niebyły i uchylił wszystkie ustanowione na nim akty prawne.

Została jednak w sercach i pieśniach Polaków, jako symbol wolności w szególności w okresie zniewolenia Polski. Obchodzenie rocznic Konstytucji 3 maja było zakazane przez wszystkich zaborców. Polacy, którzy odważyli się obchodzić publicznie to święto, byli karani. Na przykład za złożenie bukietu fiołków w rocznicę Konstytucji 3 maja w 1892 tajna policja rosyjska aresztowała w Warszawie nauczyciela Stanisława Mieczyńskiego, po czym wysłano go za ten czyn na trzyletnią zsyłkę do Odessy.


Podczas Powstania Listopadowego powstała pieśń, która sławiła Konstytucję jako symbol naszej wolności i gwarant naszego prawa do samostanowienia.


Witaj majowa jutrzenko | Mazurek 3 Maja | Trzeci Maj (1831)

muzyka: Fryderyk Chopin słowa: Rajnold Suchodolski

1. Witaj majowa jutrzenko,

Świeć naszej polskiej krainie,

Uczcimy ciebie piosenką,

Która w całej Polsce słynie.

Witaj Maj!

Trzeci Maj,

u Polaków błogi raj!

2. Witaj dniu trzeciego maja,

Który wolność nam zwiastujesz,

Pierzchła już ciemiężcoów zgraja,

Polsko dzisiaj tryumfujesz

Witaj Maj! ...

3. Wrogów tłuszcze wyrok Boski

Zmiótł z powierzchni polskich łanów,

Znikła boleść, znikły troski, Nie ma w Polsce obcych panów

Witaj Maj! ...


Po odzyskaniu niepodległości w 1918, rocznica Konstytucji 3 maja została uznana za święto narodowe uchwałą Sejmu Ustawodawczego z 29 kwietnia 1919.

Obywatele, zaś czuli wewnętrzną potrzebę świętowania.


Podczas okupacji niemieckiej świętowanie było zakazane, ale Święto 3 maja było obchodzone . Potajemnie składano kwiaty na grobach żołnierzy, wywieszano flagi narodowe i malowano symbole narodowe. W 1943 r. udało się Armii Krajowej podłączyć własne zaimprowizowane studio radiowe do jednego z niemieckich megafonów-szczekaczek na warszawskim placu Wilsona . Przez piętnaście minut nadawano trzy zwrotki hymnu i „Rotę”.

Po zakończeniu wojny nowa komunistyczna władza chciała wykorzystać święto 3 maja do promocji ale od 1946 roku obchody były zakazane, kiedy w wielu miastach doszło w dniu święta 3 Maja do protestów skierowanych przeciw nowej władzy. Wyjątkowo dramatyczny przebieg miały wydarzenia w Krakowie. 3 maja 1946 r. milicja i wojsko zaatakowały ludzi, którzy po mszy w kościele Mariackim wyszli na ulicę, by zamanifestować swoje przywiązanie do tradycji. Była to pierwsza duża akcja sił porządkowych nowego reżimu wymierzona w demonstrantów. Do rozpędzenia protestujących użyto broni palnej. Potem zaczęły się rewizje w akademikach i aresztowania. Zatrzymano kilkaset osób. Następnego dnia strajk objął wszystkie krakowskie uczelnie. Protestowali także licealiści. W innych ośrodkach akademickich podjęto akcje solidarnościowe z Krakowem. Fala protestów ogarnęła dwanaście największych ośrodków. Demonstracje studenckie w Poznaniu zostały spacyfikowane w równie brutalny sposób, jak w Krakowie. Aresztowano setki młodych ludzi. W całym kraju w wyniku tłumienia protestów studenckich zginęło kilka osób. Dokładne dane nie są znane. Uczestnicy demonstracji byli za karę wyrzucani z uczelni.

Od tego czasu władze zabroniły publicznego świętowania, a próby manifestowania były często tłumione przez milicję. Święto zostało oficjalne zniesione ustawą z 18 stycznia 1951 o dniach wolnych od pracy.

3 maja 1957 r. Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński zapowiedział na Jasnej Górze Wielką Nowennę przed obchodami Tysiąclecia Chrztu Polski. Dziewięć lat później dzień ten stał się kulminacyjnym momentem obchodów milenium chrztu. Tego dnia na Jasnej Górze miał gościć papież Paweł VI, ale władze PRL nie wyraziły zgody na jego przyjazd. W tym czasie władze organizowały wyjątkowo okazałe obchody rocznicy III Powstania Śląskiego, zawody sportowe, pokazy zachodnich filmów i festyny. Wszystkie te działania miały odwrócić uwagę od uroczystości milenijnych.

Podczas tych wydarzeń na Jasną Górę przybyło pół miliona wiernych


Od drugiej połowy lat siedemdziesiątych opozycja organizowała nielegalne obchody 3 maja. W 1980 r. w Gdańsku Ruch Młodej Polski i Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża patronowały uroczystej mszy i kilkutysięcznemu wiecowi pod pomnikiem króla Jana III Sobieskiego. Główni organizatorzy wiecu zostali skazani na karę trzech miesięcy aresztu. Po zakończeniu uroczystości funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa pobili kilka osób.

Dopiero w roku 1981 ponownie świętowano to historyczne wydarzenie. W uroczystościach wzięło udział ok. 100 tys. osób. We wszystkich ważniejszych miastach powstawały Komitety Uczczenia 190. Rocznicy Konstytucji 3 Maja. We wszystkich honorowe miejsca zajmowali weterani AK i działacze opozycji antykomunistycznej. Główną częścią obchodów była msza w katedrze św. Jana, a następnie wielotysięczny pochód Krakowskim Przedmieściem.Przełom, jakim było powstanie „Solidarności”, sprawił, że 3 maja 1981 r. odbyły się również państwowe obchody święta zniesionego w 1951 r.


Rok póżniej po wprowadzeniu stanu wojennego 3 maja 1982 r. z okazji rocznicy Konstytucji odbyły się w kilkunastu miastach w Polsce demonstracje uliczne, które w Warszawie przerodziły się w szczególnie gwałtowne zamieszki i starcia z milicją.

„Bogu ducha winne płyty chodnikowe latały w powietrzu, paliły się flagi, budowały się barykady […] Miały miejsce potyczki na Moście Śląsko-Dąbrowskim, na stacji i w innych nie mniej ciekawych miejscach, jak np. koło Zamku, Sejmu i Domku Baby Jagi, czyli KC PZPR” – opisywała wydarzenia w stolicy opozycjonistka Danuta Suchorowska-Śliwińska w swych zapiskach z okresu stanu wojennego. Walki uliczne objęły także okolice Stadionu Dziesięciolecia. Efektem wielogodzinnych starć było aresztowanie ok. 300 manifestantów. Ponad dwudziestu zostało rannych. Oficjalne meldunki milicji mówią też o 51 rannych funkcjonariuszach. W trakcie wydarzeń z 3 maja 1982 r. zmarł jeden z manifestantów, który zasłabł w trakcie demonstracji. Wielkie manifestacje w innych miastach były rozbijane również przez milicję.

191. rocznicę uchwalenia Konstytucji obchodzono także w więzieniach i ośrodkach internowania. Dokumenty bezpieki wspominają o wznoszeniu „wrogich haseł” i śpiewaniu pieśni patriotycznych.

Po raz kolejny święto 3 Maja stało się papierkiem lakmusowym nastrojów społecznych.




Święto Narodowe Trzeciego Maja przywrócono ustawą z 6 kwietnia 1990 (weszła w życie 28 kwietnia).

Święto uchwalenia konstytucji 3 maja jest dla Polaków szczególnym dniem jest dla nas synonimem wolności i przyznania praw wszelkim stanom.

Film IPN:



7 wyświetleń