Zofia Kossak-Szczucka


10 sierpnia 1889 r. w Kośminie urodziła się Zofia Kossak primo voto Szczucka, secundo voto Szatkowska córka malarza Tadeusza Kossaka, wnuczka Juliusza Kossaka, stryjeczna siostra Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Zofia Kossak należy do najwybitniejszych pisarzy polskich, świadomie podejmująca w swych powieściach tematy historyczne, autorka zarówno „Pożogi”, która powinna być lekturą obowiązkową każdego polskiego domu, ale też Krzyżowców czy czytanek do podręczników szkolnych (wydane po latach w zbiorze Bursztyny). Przed wojną należała do ruchu narodowo-katolickiego. W czasie II wojny światowej współzałożycielka podziemnych organizacji: Frontu Odrodzenia Polski i Rady Pomocy Żydom „Żegota”, współpracowała z Federacją Organizacji Narodowo-Katolickich „Unia”. Współredagowała wraz z braćmi Jerzym i Witoldem Hulewiczami pierwsze podziemne pismo „Polska żyje”. Autorka „Protestu!” wydanego w Warszawie 11.sierpnia 1942 r. w nakładzie 5000 egz. w formie ulotki-plakatu będącego protestem przeciwko eksterminacji Żydów przez Niemców. Przypadkowo aresztowana przez patrol uliczny we wrześniu 1943 r. przewieziona do Auschwitz-Birkenau (jej „Z otchłani” to jedna z najważniejszych a niestety niedocenianych książek-wspomnień więźnia), następnie przewieziona na Pawiak, gdzie w 1944 r. zostaje skazana na śmierć. Staraniem podziemia udało się ja uwolnić w lipcu 1944 r. Brała udział w Powstaniu Warszawskim, w 1945 r. jako delegatura warszawskiego Czerwonego Krzyża wyjeżdża do Londynu. Tu spotyka ją ostracyzm, pozostaje na przymusowej emigracji do 1957 r. W kraju objęta cenzurą, nakazem wycofania z bibliotek i zakazem publikowania po 1946 r. Uzyskuje rozgłos światowy trylogią Krzyżowcy-Król Trędowaty-Bez oręża. Władze zgadzają się na jej powrót w 1957 r. jednak nadal utrzymują zakaz publikacji. Z czasem pisuje do czasopism katolickich, a jej powieści zostają wznowione (z wyjątkiem objętej cenzurą przez cały okres PRL „Pożogi”). Sygnatariuszka Listu 34 w 1964 r. Odmówiła przyjęcia nagrody państwowej za powieść historyczną. Żyła bardzo skromnie w resztówce dworu rodziców (dwór spłonął, mieszkała w domku ogrodnika) w Górkach Wielkich, należała do Trzeciego Zakonu św. Dominika od Pokuty. Zmarła 9 kwietnia 1968 r. Choć jej książki są popularne w niektórych kręgach katolickich, to nigdy w wolnej Polsce nie odzyskała należnego jej miejsca, jej powieści nie znajdują się w kanonie obowiązkowych lektur szkolnych, a większość współczesnych Polaków w ogóle nie kojarzy jej nazwiska.

fot. Zofia Kossak-Szczucka lata trzydzieste (domena publiczna)

1 wyświetlenie